أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

53

قانون ( فارسى )

بر اثر كم تار و پودى ممكن بود آن محتوا تحليل رود و يا بر اثر كم‌تابى لايه پاره شود و محتوا بيرون بريزد . اجسامى مانند روح و خون كه در شريان جريان دارند بايد در نگهدارىشان احتياط زيادى مراعات شود . روح بتحليل از بين مىرود و خون از ترك خارج مىشود و اين دو حالت خطر بسيار بزرگى است . ج - هر عضوى كه به عامل دفع و جذب نيرومندى نياز دارد ، ابزار ويژه خود را دارد . معده و روده‌ها از اين اندام‌ها هستند . د - گاهى در اندامى هر لايه‌اى از لايه‌ها براى كار ويژه‌اى ساخته شده است و هريك از دو لايه كارى مخالف مزاج لايه ديگر انجام مىدهد . شايد جدا بودن آنها بهتر مىبود . مثلا معده كه براى حس و عمل هضم آفريده شده است براى حس به اندام عصبى و جهت هضم به اندامى گوشتى نياز دارد ، به اين جهت براى هريك از اين دو كار لايه‌اى خلق شده است : لايه عصبى براى حس و لايه گوشتى جهت هضم . لايه درونى آن عصبى و لايه بيرونى گوشتى است ، زيرا كه هضم‌كننده بايد بدون هيچ اصطكاكى ، بوسيله نيروى خود به ماده هضم شده برسد ، درحالىكه حس‌كننده را شايسته نيست به محسوس برسد يعنى آن را لمس كند « 73 » . همچنين گوئيم : خون براى تغذيه اندام‌هائى مانند گوشت است كه در مزاج به آن نزديك هستند و به تغيير زياد نيازمند نيستند . ازاين‌روست كه تجاويف و حفره‌هائى در گوشت وجود ندارد كه غذا در آن بماند و در مدتى كه خون به آن نمىرسد از آن تغذيه كند . ليكن در اندامى مانند استخوان كه مزاجش از مزاج خون دور است ، خون بايد در راه رسيدن به آن تغييراتى را تحمل كند « 74 » . از اين جهت استخوان داراى تجويف و يا تجاويفى است . مثلا استخوان ساق و ساعد داراى يك تجويف است كه غذاى خود را مدتى در آن نگهميدارد تا آن را بر وفق مزاج خود نمايد . استخوان آرواره زيرين و اعضاء مشابه آنكه داراى تجاويفى است بغذاى بيشتر از حد نياز دائمى خود نيازمند است تا بتدريج آن غذاى ذخيره شده را با مزاج خود دمساز نمايد . اندام‌هاى نيرومند مواد زائد خود را بسوى اندام‌هاى ناتوان مجاور مىرانند . مواد

--> ( 73 ) - معده فقط به انبساط و پيچ خوردن حساس است . لايه مخاطى درونى داراى غددى است كه انزيم‌هاى گوارشى و موكوس محافظ ترشح مىكند . لايه عضلانى بيرونى عمل مخلوط كردن و پيش راندن غذا را انجام مىدهد . ( 74 ) - مغز استخوان كه در مجارى و محفظه‌هاى استخوان قرار دارد ، اندامى خون‌ساز است .